NVO i Registar stvarnih vlasnika: Obaveze, rokovi i ključne informacije
Nevladine organizacije u Crnoj Gori imaju zakonsku obavezu da izvrše upis u Registar stvarnih vlasnika, u skladu sa Zakonom o sprječavanju pranja novca i finansiranja terorizma („Službeni list Crne Gore“, br. 046/19, 073/19, 070/21 i 003/23). Iako se u praksi često postavlja pitanje da li se ova obaveza odnosi na organizacije civilnog društva, važeći propisi jasno definišu da su obveznici upisa sva pravna lica, uključujući udruženja i fondacije, odnosno nevladine organizacije.
Regionalni resursni centar za NVO (Aktivna zona), koji djeluje u okviru programa „Mreža resursnih centara Crne Gore“, prepoznao je potrebu da organizacijama i građanima i građankama pruži konkretne smjernice i podršku u ovom procesu. Ovaj tekst je nastao uz podršku Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.
Registar stvarnih vlasnika predstavlja centralnu elektronsku bazu podataka o fizičkim licima koja imaju krajnju kontrolu nad pravnim licima. Njegovo uspostavljanje dio je šireg normativnog okvira usmjerenog na sprječavanje pranja novca i finansiranja terorizma, kao i na unapređenje transparentnosti i odgovornosti u radu pravnih subjekata. U tom kontekstu, i nevladine organizacije su prepoznate kao subjekti koji upravljaju sredstvima i donose odluke od javnog značaja, zbog čega su obuhvaćene ovim sistemom.
Specifičnost primjene ove obaveze na nevladine organizacije ogleda se u činjenici da one nemaju vlasnike u klasičnom smislu. Ipak, zakon zahtijeva identifikaciju fizičkog lica koje ima „stvarnu kontrolu“ nad organizacijom. U praksi, to je uvijek lice ovlašćeno za zastupanje, poput izvršnog/e direktora/ice ili predsjednika/ce organizacije.
Nevladine organizacije su dužne da izvrše upis podataka o stvarnom vlasniku u roku od osam dana od osnivanja, kao i u roku od osam dana od svake promjene u strukturi upravljanja. Pored toga, postoji i obaveza redovne godišnje potvrde tačnosti podataka, do 31. marta tekuće godine, u skladu sa podzakonskim aktima koji uređuju funkcionisanje registra. Za tačnost i ažurnost unesenih podataka odgovorni su kako organizacija, tako i prijavljeno lice.
Upis i ažuriranje podataka vrši se elektronski, putem sistema Poreske uprave Crne Gore (www.irms.tax.gov.me), uz korišćenje kvalifikovanog elektronskog potpisa. Ovakav način registracije dodatno doprinosi efikasnosti sistema, ali istovremeno zahtijeva od organizacija određeni nivo tehničke i administrativne spremnosti.
Neispunjavanje obaveza u vezi sa Registrom stvarnih vlasnika može imati za posljedicu izricanje novčanih kazni za organizaciju i odgovorno lice, kao i povećan nadzor od strane nadležnih institucija, u skladu sa kaznenim odredbama Zakona o sprječavanju pranja novca i finansiranja terorizma.
Uvođenje ove obaveze predstavlja važan korak ka jačanju transparentnosti i integriteta pravnog sistema, kao i usklađivanju sa međunarodnim standardima i praksama Evropske unije. Za nevladin sektor, ovo je ujedno i prilika da dodatno potvrdi svoju posvećenost odgovornom upravljanju i otvorenosti prema javnosti.
* Ovaj tekst je nastao u okviru programa ,,Mreža resursnih centara u Crnoj Gori” , koji zajednički realizuju Centar za razvoj nevladinih organizacija (nacionalni resursni centar), NVO Bjelopoljski demokratski centar, NVO Aktivna zona i NVO Novi Horizont (regionalni resursni centri za sjevernu, centralnu i južnu regiju), kao i lokalne kancelarije NVO Bonum, NVO Nada i NVO Natura. Projekat je finansijski podržalo Ministarstvo regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.
*Za sadržaj ovog teksta je isključivo odgovoran autor, te njegova sadržina nužno ne izražava stavove Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.